Platform over interieur- & exterieurschrijnwerk
Wat gebeurt er wanneer vier houtbedrijven, een kenniscentrum en een ontwikkelingsmaatschappij de handen in elkaar slaan om circulariteit in de praktijk te brengen? Drie jaar lang testten Decospan, Group De Keyzer, G-Desmet en Woodstoxx concrete circulaire strategieën in het Living Lab Circulaire Houtcluster Grensland (LLCHG). De resultaten tonen dat samenwerking en experiment een hefboom vormen voor innovatie, competitiviteit en klimaatimpact.
Vandaag belanden houtresten en afgedankte producten vaak in de verbrandingsoven, waardoor de opgeslagen CO2 te vroeg terug in de atmosfeer terechtkomt. Het Living Lab Circulaire Houtcluster Grensland (LLCHG) wilde dat patroon doorbreken. Het initiatief van POM West-Vlaanderen en WOOD.BE, met de steun van VLAIO en in samenwerking met bedrijventerreinvereniging Grensland-Menen-Wervik, bracht drie jaar lang bedrijven, onderzoekers en beleidsmakers samen op het bedrijventerrein Grensland (Menen-Wervik). In echte productieomgevingen, met echte producten, machines en deadlines, werkten ze rond circulaire strategieën zoals levensduurverlenging, reststroomvalorisatie en biogebaseerde materialen.
“De kracht van dit project is de realiteit”, zegt Alan Dergent, innovation expert bij WOOD.BE. “Alles werd getest in de dagelijkse praktijk. Precies daardoor zijn de inzichten zo waardevol.” Het Living Lab onderzocht hoe houten vloeren, gevel- en terrasbekleding en meubelen circulair ontworpen en ingezet kunnen worden, met één doel: hout langer in omloop houden en zo de CO2 langer vasthouden. Die oefening ging bovendien verder dan het individuele bedrijfsniveau. Ook op ecosysteemniveau werd gekeken hoe reststromen van het ene bedrijf kunnen dienen als grondstof voor het andere.
De vier bedrijven vertrokken vanuit eigen uitdagingen en testten nieuwe circulaire concepten, materialen en processen.
De R&D-teams van Decospan doken in fineerplaten. Door combinaties van bio-gebaseerde dragers, natuurlijke bindingsmiddelen en plantaardige afwerkingen te testen en te evalueren op stabiliteit, persgedrag en esthetisch resultaat ontstonden de eerste prototypes van fineerplaten met een quasi volledig natuurlijke basis. Het bedrijf kreeg tegelijk helder zicht op de technische grenzen en de opschalingskansen van biogebaseerde alternatieven.
G-Desmet focuste op procescontrole en compatibiliteit. De vernieuwde houtbuigerij diende als testomgeving waar het team verschillende biolijmen en multiplexvarianten onder realistische productiecondities uitprobeerde. De ploegen analyseerden hoe vochtgehalte, uithardingstijd en temperatuursetpoints het resultaat beïnvloeden. Die intensieve testreeksen leidden tot een methode om systematisch te leren, te vergelijken en beslissingen te nemen op basis van onderbouwde parameters.
Woodstoxx zette zijn circulaire inspanningen in beweging door te kijken naar wat er al in huis was: reststromen van parket, korte stukken terrasplanken en overschotten uit de magazijnlogistiek. Via herprofilering, extra afwerkingsstappen en samenwerking met sociale economiepartners kregen die stromen opnieuw marktwaarde. Parallel onderzochten ze hoe gevelbekleding zich gedraagt in reële omstandigheden. Onderhoudstechnieken, oriëntatie, borsteldiepte, hoeken en afwerkingslagen werden onder de loep genomen. De inzichten vormen vandaag een duidelijk stappenplan om gevelhout langer performant te houden.
De ontwerpteams van Group De Keyzer bekeken hun keukens vanuit een volledige levenscyclus. Ze brachten materiaalstromen, verbindingstechnieken en vervangingsmomenten in kaart, en verkenden hoe een keuken zich kan aanpassen aan veranderende woonbehoeften. Dat resulteerde in een volledig modulair model, met biogebaseerde platen, circulaire componenten en verbindingen gericht op hergebruik en renovatie. Daarnaast onderzocht het bedrijf welke diensten en logistieke circuits een langere levensduur ondersteunen.
Naast experimenten op de werkvloer kregen de bedrijven intensieve begeleiding van WOOD.BE. “We merkten dat de nood aan duiding over regelgeving groot is”, aldus Dergent.
“Nieuwe Europese regels zoals European Union Deforestation Regulation (EUDR), Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) en Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR) veranderen het speelveld ingrijpend. Bedrijven moeten kunnen aantonen waar hun hout vandaan komt, hoe het geproduceerd is en welke materialen erin zitten. Dat vergt een pak administratie, maar vooral inzicht in de eigen keten.”
De introductie van het Digitale Productpaspoort (DPP), strengere eisen uit VLAREMA en de nieuwe Construction Products Regulation (CPR) vragen een goede voorbereiding. Wie inzet op traceerbaarheid en ecodesign, bouwt een voorsprong op.
Het Living Lab investeerde intensief in kennisdeling en ontmoeting. Via Grensland.IN, Inspired by WOOD en de Innovation Wall in het Circular Materials Center in Kortrijk kregen bedrijven uit verschillende sectoren de kans om elkaar te inspireren en elkaars aanpak van dichtbij te zien. Het matchmakingevent Wood & Carpet bouwde daarop verder door ondernemingen en onderzoekers samen te brengen rond gedeelde uitdagingen. Die uitwisselingen creëerden een klimaat waarin bedrijven sneller van elkaar leren, nieuwe ideeën durven testen en spontaan samenwerkingen opzetten. Circulariteit krijgt zo een collectieve dynamiek die bedrijven versterkt in hun transitie.
De circulaire transitie vraagt evenwel meer dan individuele inspanningen. Overheden bepalen mee het tempo: regelgeving, aanbestedingsbeleid en ondersteuning vormen de context waarbinnen innovatie groeit. Vanuit die gezamenlijke uitdaging formuleerde WOOD.BE, op basis van de leerlessen uit het Living Lab, concrete aanbevelingen.
Een innovatievriendelijke regelgeving staat centraal, met kwaliteitsborging als kompas zodat hoogwaardig hergebruik makkelijker ingang vindt. Ook een sterker circulair aankoopbeleid kan veel in beweging zetten, omdat aanbestedingen de vraag naar vernieuwende producten structureel kunnen stimuleren. Verder blijkt er nood aan regionale reststroomhubs en digitale platformen die materialen efficiënt koppelen aan nieuwe toepassingen, net als aan een snellere uitrol van digitale productpaspoorten om materiaaldata betrouwbaar te beheren. Tot slot blijft kennisdeling essentieel: ontwerpers, operatoren en beleidsmakers hebben allemaal nieuwe vaardigheden nodig om circulaire keuzes mogelijk te maken.
Tijdens het slotevent op 20 november werden deze inzichten gedeeld met de sector. Wie alles wil nalezen, vindt de volledige projectbrochure bij POM West-Vlaanderen en WOOD.BE.
