Platform over interieur- & exterieurschrijnwerk
Iedereen heeft de mond vol van energie, duurzaamheid en circulariteit. Toch staan die topics niet in het lijstje met tien schrijnwerktrends voor 2030 van professor Nathan Van Den Bossche. Hij doceert bouwtechniek en vastgoed aan Universiteit Gent, heeft heel wat onderzoek gedaan over ramen en heeft ook zelf een diploma van schrijnwerker. Wat ziet hij dan wel als mogelijke gamechangers in onze sector? We zetten het op een rij.
Glas blijft de zwakke plek in de gebouwschil. Vroeger werd al geëxperimenteerd met viervoudige beglazing en het gebruik van een folie in plaats van de middelste glasplaat, maar dat bleek geen succes. Vandaag zit er terug beweging in die markt. Onder meer in Polen, het Verenigd Koninkrijk en de VS werden al producten ontwikkeld met tot wel vijf spouwen. Die worden onderling van elkaar gescheiden door extreem dunne beglazing – hallo, smartphones. Zo kan het gewicht toch beperkt worden en wordt het glas even performant als de rest van het gebouw. Op korte termijn blijft dubbel en drievoudig glas de norm, al zien we ook heel wat potentieel in vacuümbeglazing en misschien ook in aerogel in glas. Maar wie weet vormt dikke beglazing een onverwachte uitdager.
Bij buitenschrijnwerk zijn er niet alleen normen op het vlak van thermische prestaties, luchtdichtheid en waterdichtheid, maar ook de doorbuiging moet beperkt worden. Veel mensen weten niet dat die berekeningen erg conservatief zijn. De berekende doorbuiging ligt vaak meer dan dubbel zo hoog als wat we in het labo meten. Ze vertrekt namelijk van heel wat conservatieve aannames en vereenvoudigingen, en vergeet dat er ook glas in de profielen zit. Bij structurele verlijming van glas wordt dit effect nog groter. We zien dus dat heel wat raamprofielen eigenlijk overgedimensioneerd zijn. Een beetje marge kan geen kwaad, maar tegelijk is het een verspilling van materiaal, energie en geld.
Klassiek spreken we over aluminium, hout en kunststof als de drie grote schrijnwerksystemen. Bij al die systemen is er de laatste twintig jaar veel geïnnoveerd, vooral om de thermische prestaties te verbeteren. Maar elk systeem vertrekt steeds vanuit de eigen sterktes en zwaktes. Waarom niet de warmte van hout combineren met het onderhoudsgemak van aluminium? Of de ontwerpvrijheid en het economisch voordeel van kunststof combineren met de sterkte van hout of aluminium? Vandaag zetten traditionele systeemhuizen hun eerste voorzichtige stapjes op het ijs van hybride systemen, maar dit is nog maar een begin. Hybride systemen kondigen een nieuwe generatie van buitenschrijnwerk aan. En het stopt niet bij de klassieke materialen: wanneer zien we de eerste carbon systemen verschijnen? En welk bedrijf slaagt er eindelijk in om het potentieel van kunststofschuim echt helemaal te benutten?
In de praktijk zien we dat systemen C en D het meest worden toegepast. Systeem C is goedkoper en de vraaggestuurde systemen zijn zo efficiënt dat ze qua energiezuinigheid in de buurt komen van systeem D. In Vlaanderen lijkt het een evidentie dat er bij systeem C ook toevoerroosters boven de ramen geplaatst worden. Dat is in het buitenland niet altijd het geval: in sommige landen volstaat het raam op zich als ‘toevoeropening’. Eén oplossing is een bijzondere kipstand waarbij een vleugel op een kier staat en beperkte lucht doorlaat. Een meer geavanceerde oplossing is een motor die de stand van het raam aanstuurt in functie van het binnen- en buitenklimaat. Dat opent ook perspectieven naar intensieve ventilatie voor zomercomfort.
De WHO legt steeds meer nadruk op het belang van geluid als oorzaak van hoge bloeddruk, cardiovasculaire problemen en verminderde slaapkwaliteit. Om geluid tegen te houden heb je massa nodig (dikke zware muren), of demping (verende systemen). Schrijnwerk heeft geen van beiden. Misschien kan men in de toekomst wel systemen ontwikkelen waarbij speciale beglazingsrubbers extra vervorming toelaten zodat de geluidsgolven opgenomen worden. Of, als we echt ambitieus durven denken: stel dat een elektromagneet in de glassponning het glas kan laten bewegen. Dan wordt het misschien mogelijk om – net zoals bij noisecancelling headphones – antigeluid te produceren. Het klinkt vergezocht, maar wie weet horen we er ooit nog van.
Als je in de Verenigde Staten vertelt dat men in Vlaanderen voor elk gebouw de ramen op maat maakt, staat iedereen je verbluft aan te staren. We vinden het logisch dat dakvlakvensters niet op maat gemaakt worden, maar ramen wel. In de VS heeft elke grote fabrikant een catalogus met standaardafmetingen, architecten integreren die automatisch in hun BIM-model. Natuurlijk ziet de markt er in de VS helemaal anders uit: voor de zogenaamde cookie-cutter homes is er doorgedreven standaardisatie en spuwt een fabriek tot vijftien woningen per dag uit, terwijl in Vlaanderen elk project toch weer net een beetje anders is. Maar het staat buiten kijf dat er in het huidige landschap met veel kleine schrijnwerkers heel wat aan efficiëntie en schaalvoordelen te winnen valt.
“Het buitenschrijnwerk is echt veel goedkoper dan gedacht”. Die zin hoor je zelden uit de mond van een particulier. Opmetingen, profielen, dichtingen, beslag, plaatsing, afregeling, nazorg … Er komt heel wat bij kijken. Wat ontbreekt in voorgaand lijstje? Het glas. Beglazing is relatief goedkoop en heeft de grootste impact op de U-waarde. Oud dubbel glas vervangen kost eigenlijk heel weinig, terwijl dit een grote impact heeft op de energieverliezen. Maar dit gebeurt nauwelijks. Mensen wachten vaak tot het schrijnwerk zelf moet vervangen worden, of de schrijnwerker dringt erop aan om ineens het hele raam te vervangen. Als we zuinig willen omspringen met energie, materialen, geld en arbeidskrachten, dan is reglazing een evidente oplossing voor heel veel gebouwen.
Als het regent in Amsterdam, druppelt het in Brussel. Wat betreft webshops hebben we nog veel te leren van onze noorderburen. Daar struikel je over de websites die voorzetramen aanbieden, terwijl www.voorzetramen.be in België nog altijd op invulling wacht. Een goedkope oplossing die de thermische prestaties en de akoestiek verbetert, en die je vaak kan plaatsen zonder veel kap- en breekwerk. De vraag is niet of dit belangrijker wordt, maar wanneer.
Aan Universiteit Gent zetten we sterk in op onderzoek met drones. Een drone van 1.000 euro en (erg) goede IT-skills: meer is er niet nodig om een compleet en nauwkeurig 3D-model te maken van een bestaand gebouw. Beeldverwerking en AI leiden tot een revolutie in elke sector, en dat is in de bouwsector niet anders. Voor 300 euro heb je vandaag al een Ray-Ban Meta-bril met ingebouwde camera van 12MP. Binnenkort volstaat het om naar de ramen te kijken om de opmeting uit te voeren. Of de particulier doet dit voortaan zelf met een smartphone en krijgt automatisch een offerte.
Meer dan vijftig procent van alle ramen die in België geplaatst worden komen uit het buitenland. Energieprijzen, loonkosten en wetgeving creëren hier specifieke uitdagingen, die enkel kunnen gecompenseerd worden door een toename in productiviteit: automatische opmeting, automatisatie van productie, uitbesteding van engineering. Dit vraagt evenwel behoorlijke investeringen, schaalvergroting, ketenintegratie en digitalisering. Daarom zou men kunnen verwachten dat er een trendbreuk aankomt, waarbij grotere spelers inzetten op consolidatie en vooral commodity producten aanbieden, en kleine schrijnwerkers zich specialiseren in erfgoedgebouwen, het premiumsegment en herstellingen. De toekomst zal het uitwijzen …
